در ذیل این کریمه، هر کسی چیزی گفته اما مثل همیشه، این علامه طباطبایی است که به گونه‌ای از مساله، گره گشایی می‌گشاید که جای چون و چرا نماند!


نزول چهارپایان

تعبیرعجیبی در فرازی از آیه ششم سوره مبارکه زمر وجود دارد که می‌فرماید:: وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعامِ ثَمانِیَةَ أَزْواجٍ(زمر/6)، یعنی «برای شما هشت زوج از چهارپایان را نازل کرد!».

با خواندن این آیه، این سوال در ذهن و زبان انسان می‌تراود که مگر چهارپا، چیزی از جنس باران است که نازل شود؟! در ذیل این کریمه، هر کسی چیزی گفته اما مثل همیشه، این علامه طباطبایی است که به گونه‌ای از مساله، گره می‌گشاید که جای چون و چرا نماند!

بنا بر نظر مرحوم علامه، آفرینش موجودات در عالم هستی به معنای نزول از مخزن غیب است چون قرآن فرموده: وَإِن مِّن شَیْءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ». (حجر/21)؛ به این اعتبار، عجیب نیست اگر می‌بینیم قرآن گاهی از ظهور موجودات در عالم هستی، تعبیر به «انزال» می‌کند مثل همین آیه یا آیاتی مانند: « وَأَنزَلْنَا الْحَدِیدَ»(حدید/25)، و «یَا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَیْكُمْ لِبَاسًا»(اعراف/26).[1]

استاد جوادی آملی که سال‌ها از خرمن آن بزرگ‌ْمفسر قرآن، خوشه‌چینی کرده، این سخن علامه را اینگونه شرح و بسط داده:

«آیات محكم قرآنی، به صراحت می‏گوید: اولاً، همه اشیا نزد خداوند، خزاینی پایدار و فناناپذیر دارد: (وإنّ من شی‏ءٍ إلاّ عندنا خزائنه)[حجر/21]؛ اگرچه خود این اشیا فناپذیر بوده و نابود می‏شود: (ما عندكم یَنْفَد وما عند الله باقٍ)[نحل/96]. بنابراین، مجالی برای نابودی خزاینی كه در نزد خداست، وجود ندارد؛ زیرا هر آنچه نزد اوست مصون از زوال و محفوظ از فناست.

ثانیاً، همه اشیا از آن خزاین غیبی نازل می‏شود: (وما ننزّله إلاّ بقدرٍ معلوم)[حجر/21]، آن هم نه به شكل تجافی كه مستلزم نابودی و زوال است، بلكه به گونه تجلّی. چنان كه امام علی(علیه السلام) می‏فرماید: سپاس خدای را كه با خلقت خویش بر خلق خود متجلّی است: «الحمد لله المتجلّی لخلقه بخلقه»[2].

آیه شریفه (وما ننزله إلاّ بقدرٍ معلوم) حاكی است كه وجود این اشیا در آن خزاین به شكل «لفّ و جمع» است و به هنگام تنزّلْ صورت «نشر و قدر و هندسه» به خود می‏گیرد.

با این بیان مفهوم آیاتی همچون: (قد أنزلنا علیكم لباساً یواری سوءتكم وریشاً)[اعراف/26]، (وأنزل لكم من الأنعام ثمانیة أزواج)[زمر/6]، (وفی السّماء رزقكم وما توعدون)[ذاریات/22]، (وأنزلنا الحدید فیه بأسٌ شدیدٌ)[حدید/25] آشكار می‏شود؛ زیرا انزال در این گونه موارد به معنای تنزل و تجلّی است، نه تجافی، همانند فرو فرستادن باران از آسمان به زمین؛ زیرا هر قطره باران كه بر زمین فرو می‏بارد، جایگاه آسمانی خود را ترك كرده به جایی دیگر منتقل می‏شود.

بنابراین، هر آنچه در جهان مادّه موجود است، اصلی دارد كه نزد خداوند محفوظ است و از آن اصل فرو فرستاده می‏شود و آنچه فروفرستاده شده نشانه و آینه خداست، چنانكه وسیله تعالِی به سوی اوست: (ألا إلی الله تصیر الاُمور)[شوری/53].[3]

توضیح این نكته، با بیان مثالی در این باره چنین است كه اگر دانشمندی كه كتابهایی تألیف كرده است بگوید: «ریشه و مخزن همه این كتابها در سینه من است»، این بدان معنا نیست كه سینه وی با گفتن یا نوشتن از علومْ خالی شده، مطالب ذهنش به كتب منتقل گشته و به شكل الفاظ و كلمات درآمده است. [4]

پی‌نوشت‌ها:

1. بنگرید به: المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏17، ص: 239.

2. نهج البلاغه، خطبه 108، بند 1.

3. صهبای‏حج، ص201.

4. همان، ص268




موضوع :
مباحث دینی ,